Arme dutskes toch, die ouderen
Drie internationale organisaties legden recent een klacht neer tegen de Belgische overheid wegens digitale uitsluiting. De Belgische media pikten er gisteren gretig op in. En terecht overigens: niet alleen de diverse overheden maar de hele dienstverlenende sector digitaliseert in razende vaart en zet daarbij vele mensen buitenspel. En niet zelden doen ze dat heel bewust.
Laat het duidelijk zijn: ook bij het Brussels Ouderenplatform juichen we deze klacht toe. We pleiten al langer en nadrukkelijk voor een tweesporenbeleid: digitale dienstverlening en communicatie moet altijd hand in hand gaan met een fysiek of analoog alternatief. Altijd. Dus ook met een fysiek onthaal en telefonische bereikbaarheid. We willen een inclusieve samenleving waarin niemand wordt uitgesloten door verplichte digitalisering. Of met een handigheid schaakmat gezet: het bestaat wel, maar je vindt het niet.
En jawel, dus waren ook wij deze zomer ontzettend blij met de aankondiging van het wetsvoorstel van minister Matz. Het is een eerste stap in de goeie richting, maar de weg is nog lang. Ook bij nutsmaatschappijen, energieleveranciers en de hele private sector.
In de berichtgeving over de recente klacht van de drie organisaties werd er door heel wat mensen & verenigingen terecht op gewezen dat vooral de meest kwetsbare groepen problemen ondervinden met de doorgedreven digitalisering. En ouderen horen daar nu eenmaal vaak bij. Dat geldt al helemaal voor wie niet of moeilijk kan lezen, of wie de taal niet machtig is: voor hen is een scherm met enkel geschreven tekst een blinde muur.
Bij het Brussels Ouderenplatform erkennen we die kwetsbaarheid, ook zeker wat digitalisering betreft. De cijfers liegen niet. Let maar op: binnenkort wordt de nieuwe barometerstand Digitale inclusie door de Koning Boudewijn Stichting bekend gemaakt. Dus ja: actie is vereist.
Maar anderzijds stoort het Brussels Ouderenplatform zich ook aan de beeldvorming over ouderen. Er wordt bij de berichtgeving vaak vanuit het deficit-model vertrokken: vele ouderen kunnen het niet, ze zijn niet mee en/of ze hebben de middelen niet, intellectueel en financieel. Dat klopt ten dele. Maar er zijn ook flink wat ouderen die wel mee zijn. En er zijn ook vele ouderen die weloverwogen en dus bewust niet (of slechts ten dele) zich aan de digitalisering onderwerpen. Uit kritische overwegingen, om principiële of om ethische redenen. Ouderen louter neerzetten als arme dutskes die niks meer kunnen, die intellectueel zijn afgeschreven, die louter hulpbehoevend zijn: het gebeurt te vaak. Daar wil het Brussels Ouderenplatform ook tegen protesteren.
Heel wat ouderen kijken met een kritische en/of ethische bril naar de mogelijke impact van technologie op hun leven. Sommigen maken zich zorgen over veiligheid en privacy bij het gebruik van digitale communicatie. Tegelijk kan het gebruik van digitale technologieën als een bron van stress of een situatie van afhankelijkheid worden ervaren. De ecologische impact van het groeiend aantal datacenters wordt in vraag gesteld. Waarde hechten aan persoonlijkere, ‘analoge’ interacties met medemensen en dienstverleners is eveneens een bepalende factor in het maken van keuzes. Het zich niet of slechts deels digitaliseren voelt voor deze personen niet aan als een achterstand maar als het nemen van bewuste en weloverwogen beslissingen over hun dagelijks leven. Het respecteren van de autonomie en het beslissingsrecht van oudere personen betekent dat hun keuze als evenwaardig wordt gezien. Ook wanneer deze afwijkt van wat als de norm wordt beschouwd in een vooruit hollende digitale samenleving.
Dus ja, als Brussels Ouderenplatform onderschrijven we de klacht die nu is neergelegd m.b.t. digitale inclusie. De dienstverlenende sector (openbaar en privaat) moet toegankelijk blijven voor iedereen. Ook voor wie geen (of slechts deels) digitale wegen bewandelt. Ouderen moeten daarbij niet worden neergezet als arme, hulpbehoevende dutskes. Het is hun recht. En dat is het voor iedereen.
